Last edited:
December 25, 2009 09:15:10 AM
Automatically updated:
December 25, 2009 09:15:10 AM
****************************************************
****************************************************
Phật Lịch 2514
KINH DUY-MA-CẬT
Đời Diêu Tần, ngài Tam tạng Pháp sư Cưu Ma La Thập
vưng chiếu dịch ra chữ Trung Hoa
Dịch giả: Thích Huệ Hưng
Dương Lịch 1970
Chú thích của phẩm I
1. Kinh: Nói đủ là “Khế kinh”, nghĩa là “pháp thường” khế hiệp chơn lý
cùng khế hiệp căn cơ chúng sanh.
2. Duy Ma Cật: Tên một vị Trưởng giả ở thành Tỳ Da Ly, tàu dịch là “Tịnh
Danh”.
3. Bất khả tư nghị giải thoát: Là pháp môn giải thoát tự tại vô ngại
không thể nghĩ bàn. Hai chữ “Giải thoát” đây là xa lìa tất cả phiền não
nghiệp chướng khổ lụy, cứu cánh viên mãn tự tại vô ngại, không phải như
hàng Nhị thừa giải thoát sanh tử mà còn chướng ngại với cảnh pháp... Xem
phẩm Bất khả tư nghị sau thời rõ.
4. Phật quốc: Cõi nước của Phật. Như Tây phương Tịnh độ là cõi nước của
Phật A Di Ðà, Ta bà là cõi nước của Phật Thích Ca.
5. Tỳ Da Ly: Tàu dịch là Quảng Nghiêm, nghĩa là thành này châu vi rộng
lớn rất trang nghiêm, tốt đẹp, ở về Trung Ấn Ðộ.
6. Am La : Tàu dịch là “nan phân biệt” nghĩa là thứ trái cây này từ khi
còn sống đến khi chín chỉ có một màu xanh nên khó phân biệt được trái
nào sống trái nào chín.
7. Sư tử rống: dụ Phật, Bồ Tát thuyết pháp tự tại không sợ sệt, lại làm
cho tất cả phiền não mê tánh của chúng sanh đều tiêu trừ, ví như sư tử
rống lên một tiếng thì tất cả các thú đều khiếp sợ chạy trốn .
8. Sáu căn : Mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý.
9. Ba nghiệp: 1)Thân nghiệp, 2) Khẩu nghiệp, 3) Ý nghiệp.
10. Năm món che ngăn:
1) Tham dục ;
2) Sân nhuế ;
3) Thùy miên: Tâm hôn trầm không làm chi được;
4) Trạo hối: Trong tâm có sự ăn năn xao động ;
5) Nghi pháp : Ðối với việc gì cũng mờ ám dụ dự không quyết đoán.
Năm món này hay che đậy chơn tánh và làm cho các pháp lành không phát
khởi hiển lộ được.
11. Mười điều ràng buộc:
1) Vô tàm : có tội lỗi mà không biết hổ :
2) Vô quý : có tội lỗi người khác biết được mà không thẹn.
3) Tật : thấy người hiền đức giàu sang sanh lòng ghen ghét;
4) Xan : bỏn sẻn không Bố thí;
5) Hối: ăn năn những tội lỗi đã làm;
6) Thùy miên: hôn mê không tỉnh sát được thâm tâm;
7) Ðiệu cử : Tâm niệm xao động;
8) Hôn trầm : thần thức hôn mê không rõ biết chi cả;
9) Sân hận : đối trước nghịch cảnh sanh tâm giận dũi;
10) Phú : che dấu tội ác.
12. Niệm định tổng trì: Niệm tức là Tuệ; Tổng Trì: gồm nhiếp tất cả các
pháp. Trong định gồm có tuệ, trong tuệ gồm có định gọi là niệm định tổng
trì.
13. Vô sở đắc: Là đối với hữu sở đắc mà nối. Nghĩa là không còn trụ
trước một pháp nào cả, dầu trí chứng và cảnh chứng cũng không thấy có.
14. Vô sanh pháp nhẫn: Vô sanh tức là không sanh không diệt. Nhẫn có
nghĩa là tin nhận giữ gìn; là nói dùng trí vô lậu an trú trong thể chơn
lý bất sanh bất diệt, tâm không lay động. Trong “Ðại Trí Ðộ luận”, quyển
50 nói : “Ðối thật tướng vô sanh diệt của các pháp, tin nhận thông suốt,
không ngăn ngại, không thối lui, gọi là Vô sanh nhẫn”.
15. Pháp luân bất thối : Phật Bồ Tát thuyết pháp gọi là chuyển pháp luân.
Các bậc Bồ Tát nghe pháp Phật dạy, đạo niệm càng thêm tăng tấn gọi là
bất thối (không lui). Lại các bậc Bồ Tát đã chứng được “bất thối” rồi,
đem pháp ấy dạy cho chúng sanh để cho được bất thối, nên gọi là chuyển
pháp luân bất thối .
16. Ðại chúng: là một nhóm người đông. Trong những thời thuyết pháp của
Phật, trừ Phật ra còn bao nhiêu bậc Hiền Thánh đều gọi là đại chúng.
Chúng Tăng theo Phật tu học cũng gọi là Ðại chúng.
17. Tu Di: Tàu dịch là Diệu Cao, núi này thuần bằng bốn chất báu: vàng:
bạc, lưu ly, pha lê rất xinh đẹp nên gọi là Diệu, Cao hơn tất cả núi
khác nên gọi rằng Cao.
18. Lý Duyên khởi: Tất cả các pháp đều từ nơi các duyên nhóm họp mà sanh
khởi. Vì tỏ ngộ lý duyên khởi, nhận rõ các pháp không thật có, như huyễn
hóa nên chẳng chấp có, nhưng các pháp là do duyên sanh, không phải hẳn
là không, nên chẳng chấp không. Có không đều lìa, mới là thâm nhập lý
duyên khởi.
19. Hải đạo sư: Là nguời rất rành giỏi đường biển, làm thầy hướng đạo
dắt dẫn các kẻ thương nhân vào biển để tìm ngọc báu không sợ lạc đàng.
Dụ cho Phật và Bồ Tát là bực dắt dẫn chúng sanh đi vào chánh đạo không
sai lạc.
20. Thập lực: Mười trí lực của Phật. Trí lực của Phật
1) Biết rõ những điều hợp lý và trái lý.
2) Biết rõ nhơn quả nghiệp báo của chúng sanh trongng ba đời.
3) Biết rõ các pháp thiền định giải thoát tam muội.
4) Biết rõ tùng bực cao thấp các căn tánh của chúng sanh.
5) Biết rõ những ưa muốn sai khác của chúng sanh.
6) Biết rõ tất cả những cảnh giới sai khác của chúng sanh trong thế gian.
7) Biết rõ chỗ đi đến của tất cả phàm phu, Hiền Thánh thế gian và xuất
thế gian.
8) Biết rõ tánh danh khổ, vui, thọ, yễu của tất cả chúng sanh.
9) Biết rõ sự sống chết qua lại các kiếp trước của tất cả chúng sanh, và
vô lậu Niết bàn của các Hiền Thánh.
10) Tự biết mình đã dứt hết nghiệp hoặc tập khí, không còn sanh tử triền
phược nữa.
21. Vô úy: Bốn món vô úy :
1) Nhứt thế trí: hiểu biết tất cả pháp thế gian và xuất thế gian;
2) Lậu tận: hoặc nghiệp sanh tử đều biết hết;
3) Thuyết chướng đạo: nói pháp ma ngoại là chướng thánh đạo;
4) Thuyết tận khổ đạo: nói những đạo pháp có thế diệt hết các khổ.
Bốn điều này Phật đối giữa Ðại chúng các hàng Thiên ma, Phạm thiên, Sa
môn, Bà la môn, nói một cách tự tại không sợ ai, không ai nói đuợc nên
gọi là “Vô úy”.
22. Thập bát bất cọng: Mười tám (18) Pháp bất cọng này chỉ có Phật chứng
đặng mà chẳng chung đồng với hàng Nhị thừa và Bồ Tát.
1) Thân không lỗi.
2) Miệng không lỗi.
3) Niệm không lỗi.
4) Không có tâm tuởng khác.
5) Không có tâm bất định.
6) Không có tâm không biết.
7) Sự muốn không giảm.
8) Tinh tấn không giảm.
9) Niệm không giảm.
10) Huệ không giảm.
11) Giải thoát không giảm.
12) Giải thoát tri kiến không giảm.
13) Tất cả thân nghiệp theo trí tuệ mà hành động.
14) Tất cả khẩu nghiệp theo trí tuệ mà hành động.
15) Tất cả ý nghiệp theo trí tuệ mà hành động.
16) Trí tuệ biết đời vị lai không ngại.
17) Trí tuệ biết đời quá khứ không ngại.
18) Trí tuệ biết đời hiện tại không ngại.
23. Năm đường : Trời, người, ngạ quỉ, súc sanh, địa ngục.
24. Ðại y vương: Thầy thuốc trị bịnh giỏi hơn các Thầy thuốc khác. Ðức
Phật hay tùy thuận căn cơ chúng sanh, khéo hóa độ, khiến xa lìa tất cả
khổ não, như ông Thầy thuốc hay khéo tịi lành các bịnh nhơn nên gọi Phật
là “Ðại y vương”.
25. Thi khí : Tên vị vua cõi trời Ðại Phạm Thiên, ở từng trời thứ ba cõi
sơ thiên của Sắc giới.
26. Tứ thiên hạ: Bốn châu thiên hạ.
1) Ðông thắng thần châu;
2) Nam thiệm bộ châu;
3) Tây ngưu hóa châu;
4) Bắc cu lô châu.
27. Thiên, long thẩn v.v... : Tục gọi là Thiên, Long Bát bộ.
1) Thiên : chư Thiên ;
2) Long : là rồng ;
3) Dạ xoa : loài quỉ bay đi rất mau ;
4) Càn thát bà : thần âm nhạc ;
5) A tu la : thần chiến đấu. Tàu dịch là Phi thiên ; có phước như Trời
mà đức kém hơn Trời ;
6) Ca lâu na : chim đại bàng ;
7) Khẩn na la : thần pháp nhạc;.
8) Ma hầu la dà : thần mãng xà.
28. Tỳ kheo : Tiếng Phạn “Bhiksu”, các thầy xuất gia thọ giới cụ túc (thọ
250 giới của Phật). Ðàn ông gọi là Tỳ kheo, còn đàn bà gọi là Tỳ kheo ni
(Thọ 350 giới).
29. Ưu bà tắc : Tàu dịch là cận sự nam. Cận sự : nghĩa là thường thân
cận cúng dường ủng hộ các bực xuất gia tu hành, tức là chỉ những người
tại gia cư sĩ bên nam giới.
30. Ưu bà di : Tàu dịch là cận sự nữ tức là nữ cư sĩ.
31. Tòa sư tử : Pháp tòa của Phật ; Phật ngồi chỗ nào thuyết pháp, thời
chỗ ấy gọi là “tòa sư tử”; vì Phật tự tại vô úy hàng phục được tất cả
các ngoại đạo nên lấy sư tử làm ví dụ .
32. Trưởng giả tử : con ông Trưởng giả. Trưởng giả là người vừa có của
cải, vừa có đức hạnh đầy đủ. Kinh Pháp Hoa Huyền Tán quyển 10 nói : “Tâm
tánh ngay thẳng, lời lẽ chơn thật, hành vi thuần cẩn, tuổi tác già cả,
của cải giàu có gọi là Trưởng giả.”
33. Bảy báu : Vàng, Bạc, Lưu ly, Pha lê, Xa cừ, Xích châu, Mã não.
34. Tam thiên Ðại thiên thế giới : Một thái dương hệ tương đương với một
tiểu thế giới; một ngàn tiểu thế giớì, là một tiểu thiên thế giới; một
ngàn tiểu thiên thế giới là một trung thiên thế giới; một ngàn trung
thiên thế giới là một đại thiên thế giới. Vậy đại thiên thế glới là một
thế giới trải qua ba lần nhơn cho số ngàn, nên gọi là “Tam thiên Ðại
thiên thế giới”.
35. Dùng tích độ chúng : Tức dùng đạo lý Niết bàn tịch diệt dứt trừ tất
cả nghiệp chướng khổ lụy để độ chúng sanh.
36. Ðệ nhứt nghĩa : Tượng trưng chơn lý cứu cánh, thật tánh các pháp;
trên hết tất cả là “đệ nhứt”, có lý do như thật gọi là “nghĩa”. Cảnh
giới của bậc tự giác thánh trí chứng đặng. Chẳng phải hạng dùng ngôn
thuyết vọng tưởng so lường biết được. Trong kinh Pháp Hoa nghĩa sớ quyển
4 nói : “Cái đạo nhứt thật, lý cùng tột không chi hơn là “đệ nhứt””. Có
nguyên do như thật gọi là “Nghĩa”.
37. Phật thọ : Tức là cội bồ đề; chỗ Phật thành đạo ở dưới cội cây này
gọi là Phật thọ, Ðạo thọ hay là Bồ đề thọ.
38. Cam lồ diệt : Cam lồ dụ cho Niết bàn; chứng đặng Niết bàn, dứt dòng
sanh tử, gọi là “Cam lồ diệt”.
39. Không tâm ý, không thọ hành: Là không còn tâm niệm vọng tưởng phân
biệt và tâm cảm giác xúc thọ, thi vi động tác.
40. Ba lần chuyển pháp : Tức tam chuyển pháp luân. Khi đức Phật Thích Ca
mới thành đạo, nói pháp tứ đế cho 5 thấy Tỳ Kheo ở vườn Lộc Uyển, ba
phen nói thành mười hai hành... Pháp của Phật dạy hay dẹp trừ phiền não
của chúng sanh, như bánh xe hay cán dẹp cỏ rác, cát, sạn, nên gọi là
Pháp luân. Người nói giáo pháp để chuyển tâm ô nhiểm của chúng sanh
thành tâm thanh tịnh gọi là “Chuyển pháp luân”. Lại có nghĩa là chuyển
ba món : hoặc, nghiệp, khổ trở thành ba đức: Bát nhã, Giải thoát, Pháp
thân gọi là ba lần chuyển pháp.
41. Pháp hải: Biển pháp. Phật pháp rộng lớn khó lường ví như bể cả.
42. Nhơn bảo : Phật là đấng báu quí hơn hết trong cõi trời và cõi người
.
43. Tam giới tôn : Ðức Phật là đấng cao cả đầy đủ phước đức hơn hết
trong 3 cõi, tất cả nhơn thiên đều cung kính tôn trọng nên gọi là “Tam
giới tôn”.
44. Pháp bát cộng : cũng như thập bát bất cộng, có giải ở số 22.
45. Ðạo sư : Bậc dắt dẫn chúng sanh đi vào chánh đạo; tên chung của Phật
và Bồ Tát.
46. Kiết phược : Các phiền não ràng buộc thân tâm làm cho không được tự
tại giải thoát, nên phiền não cũng gọi là “kiết phược”.
47. Không tịch: Không các tướng là “Không”. Không khởi diệt là “tịch”.
Rổng rang xa lìa tất cả tướng, không tâm niệm khởi diệt gọi là hạnh
“không tịch”.
48. Pháp tướng : Tướng trạng sai khác của các pháp trong vũ trụ. Sách
Ðại Thừa nghĩa chương quyển 2 nói : “Tất cả pháp hữu vi, vô vi trong thế
gian đều gọi là pháp tướng”.
49. Trực tâm : Tâm chơn thật, không dua dối tà vạy; tâm chánh niệm chơn
như.
50. Thâm tâm : Tâm mong cầu Phật quả cao thâm; tâm ưa muốn nhóm góp gieo
trồng tất cả công đức cao dày, bền chắc, không thể dứt mất.
51. Bồ đề tâm : Tâm cầu đạo lý chơn chánh, tâm mong đạo quả chánh giác.
52. Mười điều lành : Thuận lý khởi tâm đối với cảnh không phạm 10 điều
dữ :
1) Sát sanh; 2) Trộm cắp; 3) Tà dâm; 4) Nói dối; 5) Nói lời thêu dệt;
6) Nói hai lưỡi; 7) Nói lờỉ độc ác; 8) Tham; 9) Sân; 10) Si
mà thật hành những điều: phóng sanh, Bố thí, phạm hạnh, nói chắc thật,
nói lời chơn chánh, nói lời hòa hiệp, nói lời dịu dàng, chẳng ghét,
chẳng giận, chẳng tà kiến.
53. Ba mươi hai tướng tốt :
1) Trên đỉnh đầu thịt nổi cao lên;
2) Lông trắng chặn giữa hai chơn mày (bạch hào);
3) Tròng mắt đen trắng phân minh;
4) Lông nheo dài đẹp như của Long vưong;
5) Gương mặt tròn trịa như mặt trăng rằm;
6) Răng đủ 40 cái;
7) Răng nhỏ đều khít khao;
8) Răng trắng trong tinh sạch;
9) Luỡi rộng dài khi le ra đến chơn tóc;
10) Tiếng nói thanh tao nghe rất xa;
11) Trong cổ hầu thường có chất nước cam lồ rịn ra;
12) Thân mình nở nang tròn suông;
13) Nam căn ẩn kín;
14) Hai bên hông đầy đặn;
15) Hal tay dài quá gối;
16) Cánh tay và bàn tay da thịt mềm dịu như bông;
17) Ngón tay dài và vót;
18) Vế như vế của Lộc vương;
19) Lưng hai bàn chân no tròn;
20) Lòng bàn chân bằng phẳng;
21) Gót chân tròn trịa;
22) Lòng bàn chân có chỉ xoáy tròn rõ ràng như bánh xe nghìn cọng; 23)
Kẻ ngón tay và ngón chân có da mỏng mịn như giăng lưới;
24) Bảy chỗ trong thân đều đầy đặn: (hai lòng bàn tay, hai lưng bàn chân,
hai vai và yết hầu);
25) Tất cả lỗ chơn lông đều có lông đẹp;
26) Lông và tóc đều xoáỵ tròn về phía hữu;
27) Da mịn màng trơn láng;
28) Màu da như màu vàng ròng tử kim;
29) Thân hình cao lớn hơn mọi người;
30) Hình tướng đoan nghiêm;
31) Thân hinh ngay thẳng vững vàng;
32) Thường có ánh sáng sắc vàng ròng chiếu ra một tầm.
54. Tứ vô lương tâm : Cũng gọi là tứ đẳng tâm.
1) Từ : lòng ban vui cho chúng sanh ;
2) Bi : lòng cứu khổ chúng sanh ;
3) Hỷ : lòng vui mừng khi thấy người khỏi khổ được vui ;
4) Xả : lòng không chấp trước chỗ thật hành của ba tâm trên.
Từ nơi cảnh sở duyên (chúng sanh) nói là vô lượng; từ nơi tâm năng duyên
(Bồ Tát) mà khởi bình đẳng nên gọl là đẳng.
55. Tứ nhiếp pháp :
1) Bố thí nhiếp : Bồ Tát dùng tài pháp bố thí nhiếp dẫn chúng sanh trụ
nơi chơn lý;
2) Ái ngữ nhiếp : Bồ tát hay tùy thuận căn tánh của chúng sanh và dùng
lời nói hay ho ủy dụ họ trụ nơi chơn lý ;
3) Lợi hành nhiếp : Bồ Tát khởi hạnh từ thiện nơl thân, khẩu, ý làm lợi
ích cho tất cả chúng sanh, nhơn đó họ được trụ nơi chơn lý.
4) Ðồng sự nhiếp : Bồ Tát dùng pháp nhãn thấy rõ căn tánh của chúng sanh,
tùy theo chỗ ưa muốn của họ mà phân hình thị hiện, khiến họ được thắm
nhuần lợi ích, nhơn đó họ được an trụ nơi chơn lý.
56. 37 phẩm trợ đạo : 4 pháp niệm xứ ; 4 pháp chánh cần ; 4 pháp như ý
túc ; 5 căn ; 5 lục ; 7 pháp giác chi ; 8 pháp đạo phần . 37 pháp này
giúp cho người tu hành thành tựu được đạo quả, nên gọi là trợ đạo, có
giải rõ ở sau.
57. Hồi hướng tâm: Hồi: Hồi chuyển; Hướng: thu hướng. Hồi hướng là khởi
lòng đại bi cứu độ chúng sanh, xoay chuyển công đức, căn lành hướng về
ba chỗ: 1) Chỗ sở chúng chơn như thật tế; 2) Chỗ sở cấu vô thượng Bồ đề;
3) Chỗ sở độ tất cả chúng sanh.
58. Ba đường ác : 1) Ðịa ngục, 2) Ngạ quỉ, 3) Súc sanh.
59. Tám nạn :
1) Ðịa ngục ;
2) Ngạ quỉ ;
3) Súc sanh ;
4) Trường thọ thiên ;
5) Bắc cu lô châu ;
6) Ðui, điếc, ngọng, liệu ;
7) Thế trí biện thông,
8) Sanh trước Phật hay sau Phật.
Sở dĩ gọi là tám nạn là vì ở tám chỗ này dù cảm thọ quả khổ vui có khác,
nhưng đều không được thấy Phật, không được nghe chánh pháp.
60. Phạm hạnh : Giới hạnh thanh tịnh, hạnh đoạn dâm dục.
61. Cung trời Tự tại : Cung điện của trời Tự Tại Thiên Vương ở trên chót
từng tứ thiền cõi sắc giới.
62. Thần túc : Pháp thần thông biến hóa tự tại vô ngại của Phật tu chứng.
63. Hữu vi : các pháp có tạo tác, sanh diệt, tức là chỉ tất cả hiện
tượng biến thiên trong vũ trụ .
64. Trần cấu : Nghĩa là bụi nhớp, tức là những sự mê lầm làm cho tâm
phải mờ tối. Xa lìa trần cấu tức dứt hết 88 phẩm kiến hoặc trong ba cõi.
65. Pháp nhãn thanh tịnb : Thấy rõ được lý chơn thật của các pháp ; tiểu
thừa chứng đưọc sơ quả, do đã xa lìa trần cấu kiến hoặc, thấy rõ thật lý
pháp tứ đế. Ðại thừa chứng được Vô sanh pháp nhẫn vào bậc Sơ địa.
66. Kiết lậu : Các phiền não kết dệt trong tự tâm, nên phiền năo cũng
gọi là “kiết lậư”. Kiết lậu đã hết, vì dứt trừ lòng ái nhiễm mê đắm
không còn chấp thọ các pháp nên tâm ý được giải thoát, chứng đến bực vô
học (A la hán).
1. Phương tiện: Phương là phưong pháp, tiện là tiện dụng ; phương pháp
đem ra dùng thích hợp căn cơ của mỗi chúng sanh, mỗi thời đại,. mỗi quốc
độ nên gọi là phương tiện.
2. Du hí thần thông: Phật và Bồ Tát có thần thông tự tại vô ngại, vận
dụng hóa độ chúng sanh, làm sự vui chơi của mình, nên gọi là du hý. Lại
có nghĩa: Bồ Tát đã lịch thiệp các pháp thần thông, do từ chứng ngộ chơn
tánh mà hiển phát, vận dụng xuất nhập dễ dàng như chơi, không điều chi
ngăn ngại, chẳng phải như thần thông của nhà ngoại đạo, nhị thừa do tu
luyện mà có, còn bị ngại, nên gọi là du hí thần thông.
3. Tổng trì: Tiếng Phạn gọi là Ðà la ni, Tàu dịch là Tổng trì, tức là
chỉ cho công năng giữ gìn các pháp lành khiến cho không mất, các pháp dữ
không sanh, chia làm bốn món :
1) Pháp Ðà la ni : với các Pháp Phật dạy nghe giữ gìn không quên.
2) Nghĩa Ðà la ni : với nghĩa các pháp giữ gìn không quên.
3) Chú Ðà la ni : do sức thiền định phát ra lời bí mật có thần hiệu
không lường.
4) Nhẫn Ðà la ni : an trú nơi thật tướng của các pháp.
Trong luận Phật Ðịa, quyển thứ 5 có nói : Ðà La ni là sức tăng thượng
của niệm tuệ hay giữ gìn vô lưọng Phật pháp.
4. Pháp môn: Giáo pháp của Phật nói ra là phép tắc khuôn mẫu cho thế
gian. Các bậc Hiền, Thánh nương vào đó mà được nhập đạo, gọi là Pháp môn.
Kinh Pháp Hoa, phẩm Phương Tiện nói “... dùng chữ pháp môn tỏ bày Phật
đạo”.
5. Bạch y: Danh từ xưng gọi người thế tục, vì người thế tục ưa thích mặc
y phục trắng nên gọi là “bạch y”.
6. Ba cõi: Dục giới, Sắc giới, Vô Sắc giới.
7. Thiền duyệt: Sự vui thích trong cảnh thiền định. Khi nhập vào cảnh
thiền định được nhàn tịnh, thư thới làm cho vui thích tâm thần.
8. Sát Ðế Lợi: (Ksatriya) tàu dịch là Ðiền chủ, giòng vua ở xứ Ấn Ðộ.
Một họ trong bốn họ : 1) Sát đế lợi, 2) Bà la môn, 3)Tỳ xá, 4)Thủ đà.
9. Bà la môn: (Brahmana) Tàu dịch là Tịnh hạnh, một giòng họ tu hạnh
trong sạch, thờ trời Ðại phạm thiên, ở xứ Ấn Độ.
10. Nội quan: Quan Bộ lại trong cung cấm nhà vua.
11. Phạm thiên: hoặc Ðại phạm thiên vương là vua cõi trời sơ thiền nơi
Sắc giới. Cõi sơ thiền có 3 từng trời : 1) phạm chúng, 2) Phạm phụ, 3)
Ðại phạm, đã xa lìa sự dục nhiễm ở cõi Dục giới, thân tâm yên tịnh trong
sạch nên gọi là Phạm thiên.
12. Ðế Thích: Là vị trời chủ tể cõi Ðạo Lợi Thiên trên chót núi Tu Di.
Từng trời này có 33 cõi mà vị Ðế Thích ở cõi chính giữa thống lãnh 32
cõi kia.
13. Tứ Thiên Vương hộ thế: Bốn vị ở bốn phía ngang lưng chừng núi Tu Di,
làm vị ngoại tướng giúp đỡ trời Ðế Thích coi sóc dân gian, mỗi vị ủng hộ
mỗi châu thiên hạ nên gọi là Tứ Thiên Vưong hộ thế :
1) Trì quốc thiên vương ở phương đông ;
2) Tăng trưởng thiên vương ở phương nam ;
3) Quảng mục thiên vương ở phương tây ;
4) Ða văn thiên vương ở phương bắc.
14. Vô tác: Không có thi vi tạo tác, là ý nói cái thân do nhân duyên
hiệp thành, không có chủ tể nên nó không tự động tác chuyển vận được.
15. Như chốn không tụ: Như chỗ tụ lạc (xóm làng) trống không, vắng vẻ có
bọn giặc cướp nưong ở, hoặc chỗ đồng trống có ác quỉ nhóm họp, là chỗ
đáng ghê sợ, đáng nhàm chán không thể nương ở được. Thân con người cũng
như thế, do tứ đại họp thành là đống không trơn, lại là ổ chứa nhóm tội
lỗi, chiu mọi sự thống khổ bịnh hoạn già chết ép ngặt, nên đáng nhàm
chán xa lìa cũng như chốn không tụ kia.
16. Ấm : Năm ấm : sắc, thọ, tưởng, hành, thức.
17. Giới : 18 giới : 6 căn : nhãn, nhĩ, tỹ, thiệt, thân, ý ; 6 trần :
sắc, thinh, huơng vị, xúc, pháp ; 6 thức : nhãn thức, nhĩ thức, tỹ thức,
thiệt thức, thân thức, ý thức.
18. Nhập : 12 nhập : sáu trần : sắc, thinh, hương, vị, xúc, pháp xung
nhập với 6 căn : nhãn, nhĩ, tỹ, thiệt, thân, ý.
19. Pháp thân : Là pháp giới tánh hay là chơn như. Thân có nghĩa là nhóm
họp, nên Pháp thân là chỗ sở y chứa nhóm tất cả công đức Pháp tánh. Lại
đức Phật lấy pháp tánh chơn như làm thân, nên gọi là pháp thân.
20. Giới, Ðịnh, Tuệ, Giải thoát, Giải thoát tri kiến : Năm món này gọi
là ngũ phần Pháp thân :
1) Thân, khẩu, ý xa lìa tất cả tội lỗi gọi là giới.
2) Chơn tâm đứng lặng lìa tất cả vọng niệm gọi là Ðịnh.
3) Chơn trí sáng suốt chiếu tỏ các pháp gọi là Tuệ.
4) Thân tâm giải thoát không bị triền phược gọi là giải thoát.
5) Biết mình thật giải thoát gọi là giải thoát tri kiến.
Người tu hành nhờ giới, định, tuệ làm nhơn mà chứng được thể giải thoát,
giải thoát tri kiến của Pháp thân là quả, nên gọi là ngũ phần pháp thân.
21. Từ, bi, hỉ, xả : Xem số 5 về phần chú thích ở phẩm trước .
22. Tam muội : Tàu dịch là Ðịnh Tâm, định trụ một cảnh, xa lìa những sự
loạn động.
23. Ba la mật (Paramita) : Tàu dịch có ba nghĩa 1) Cứu cánh, 2) Ðáo bỉ
ngạn, 3) Ðộ vô cực. Danh từ Ba la mật này là do đại hạnh của các vị Bồ
Tát mà đặt tên. Chính mình thật thành đại hạnh và giáo hóa cho người đến
chỗ rốt ráo nên gọi “sự cứu cánh”. Nương theo dại hạnh của Bồ Tát được
từ bờ sanh tử bên này tới bờ Niết bàn bên kia, nên gọi “đáo bỉ ngạn”.
Nhờ đại hạnh mà được các pháp rộng rãi sâu xa không bờ bến, nên gọi “Ðộ
vô cực”.
24. Lục thông : Sáu món thần thông :
1) Thiên nhãn thông : con mắt thấy xa đến cả đại thiên thế giới, những
vật nhỏ nhít như vi trùng, những vật có chất ngại, cản trở đều thấy được
hết, thấy rõ các chúng sanh trong nhiều kiếp lâu xa, chết ở cõi nào,
sanh về cõi nào đều thấy rõ rệt.
2) Thiên nhĩ thông : lỗ tai nghe xa đến cả thế giới, nhẫn đến tiếng rung
động hết sức nhỏ, những tiếng nói của các loại đều nghe được hết.
3) Tha tâm thông : hiểu biết được tâm nỉệm tư tưởng của tất cả chúng
sanh.
4) Túc mạng thông : biết rõ những kiếp trước của mình và của chúng sanh
không điều gì ngăn ngại.
5) Thần túc thông : được các pháp thần thông biến hóa tự tại.
6) Lậu tận thông : trừ sạch hết thảy phiền não.
25. Tam minh :
l) Túc mạng minh : biết được những việc sống chết đời trước của mình và
của tất cả chúng sanh .
2) Thiên nhãn minh : biết được những việc sống chết đời sau của mình và
của tất cả chúng sanh.
3) Lậu tận minh : biết được những sự khổ hiện tại, dùng trí tuệ trừ sạch
hết các phiền não.
26. Ba mươl bảy phẩm trợ đạo : 4 pháp niệm xứ ; 4 pháp chánh cần ; 4
pháp như ý túc ; 5 căn ; 5) lực ; 7 pháp giác chi ; 8 pháp đạo phần. 37
pháp này giúp cho người tu hành thành tựu đưọc đạo quả nên gọi là trợ
dạo.
4 pháp niệm xứ: niệm ]à tâm năng quán (tâm hay quán sát), xứ là cảnh sở
quán (cảnh bị quán sát). Vì chúng sanh vọng chấp thân ngũ ấm này, nên
Phật nói 4 phép quán để đối trị :
1) Quán thân bất tịnh : Quán sát thân này là vật nhơ bẫn.
2) Quán thọ là khổ: Quán sát sự thọ lãnh của thân tâm là khổ.
3) Quán tâm vô thuờng : Quán sát tâm thức luôn luôn sanh diệt không
thường trụ .
4) Quán sát vô ngã: Quán sát các pháp không có chủ tể.
4 pháp chánh cần:
1) Ðoạn những ác pháp đã sanh ;
2) Ðoạn những ác pháp chưa sanh ;
3) Làm cho các pháp lành tăng trưởng ;
4) Làm cho các pháp lành chưa sanh được sanh.
4 pháp như ý túc :
1) Dục như ý túc : có tâm ham muốn tu tập các pháp lành thì được như ý.
2) Niệm như ý túc : quán sát cảnh gì mà nhứt tâm chuyên chú vào đó thì
được như ý.
3) Tinh tấn như y túc : do tinh tấn mà tu tập các pháp lành được như ý.
4) Tư duy như ý túc : do suy nghĩ mà tu tập được kết quả.
5 căn :
1) Tín căn : tin theo chánh đạo và trợ đạo.
2) Tinh tấn căn : là sự dõng mãnh tu theo thiện pháp ;
3) Niệm căn : ghi nhớ các pháp chánh đạo và trợ đạo ;
4) Ðịnh căn : nhiếp tâm theo chánh đạo ;
5) Huệ căn : nhờ có dịnh mà chân tánh tự sáng suốt không phải ở ngoài
vào.
5 lực: cũng như ngũ căn nhưng vì thật hành theo ngũ căn thì căn lành có
sanh, song gốc ác chưa phá hết nên phải gia công tu tập thêm khiến cho
thiện căn tăng trưởng. Khi thiện căn thành thục, các ác pháp khỏng còn,
nên gọi là ngũ lực.
7 pháp giác chi: Giác là tỏ, nghĩa là tỏ biết pháp tu chơn hay ngụy. Chi
là ngành, nghĩa là 7 pháp này có chi phái khác nhau không xen lẫn nhau
nên gọi là 7 pháp giác chi hay là 7 pháp giác phần :
l) Trạch pháp giác chi : dùng trí tuệ quan sát các pháp, giản trạch rõ
ràng chơn ngụy.
2) Tinh tấn giác chi : dõng mãnh chuyên tâm tu tập các pháp chơn chánh.
(Không làm theo những khổ hạnh sai lầm của ngoại đạo) luôn luôn không
gián đoạn.
3) Hỉ giác chi : Khởi tâm vui mừng khi ngộ được chơn pháp. Mừng này
chẳng phải như những lối mừng theo các việc thường tình điên đảo hư vọng,
mà là mừng được an trụ nơi pháp chơn chánh.
4) Trừ giác chi : đoạn trừ phiền não thô trọng làm cho thân tâm nhẹ
nhàng thư thới, xa lìa các pháp hư giả, tăng trưởng công đức chơn thiện.
5) Xả giác chi : lìa bỏ tất cả pháp chơn, vọng, lòng rổng rang bình đẳng
không tưởng dến.
6) Ðịnh giác chi : nhứt tâm an trụ một cảnh, xa lìa vọng tưởng tán loạn.
7) Niệm giác chi : thường ghi nhớ pháp tu rõ ràng khiến cho định, tuệ
bình đẳng.
Lúc tâm hôn trầm nhớ ngay đến ba chi giác : trạch pháp, tinh tấn, hỉ
giác mà quán sát các pháp cho khỏi hôn trầm. Lúc tâm loạn vu vơ, nghĩ
ngay đến ba chi : “Trừ giác” để trừ sạch các lỗii vê thân miệng ; “Xả
giác” để xả tiêu cái trí quán sát ; “Ðịnh giác” để vào nơi chánh định
thu nhiếp cái tâm tán loạn, cho khòi xao động vu vơ.
8 pháp đạo phần:
1) Chánh kiến : sự hiểu biết chơn chánh.
2) Chánh tu duy : sự suy nghĩ chơn chánh.
3) Chánh ngữ : nói những lời chơn chánh không hư vọng.
4) Chánh nghiệp : hành động chơn chánh.
5) Chánh mạng : lấy sự khất thực để nuôi sống thân mạng.
6) Chánh tinh tấn : tu theo giới, định. tuệ một lòng tinh chuyên không
gián đoạn.
7) Chánh niệm : ghi nhớ nhữmg pháp chơn chánh.
8) Chánh định : thu nhiếp thân tâm thường được tịch tịnh.
27. Chỉ quán : Tiếng Phạn là Xa ma tha Tỳ bác xá na, Tàu dịch là chỉ
quán hay là định tuệ, tịch chiếu, minh tịnh. Chỉ : là ngăn dửt tư tuởng
vọng niệm, đoạn trừ giác quán sai lầm, đối với đế lý không lay động.
Quán : là trí quán sát phân biệt, hiểu rõ danh tướng các pháp nhơn duyên
sanh diệt, khế hội vào lý chơn như.
28. Thập lực, tứ vô sở úy, thập bát bất cộng : đã giải nơi phẩm trước.
29. Vô thượng chánh đẳng chánh giác : chỗ giác ngộ của Phật không còn ai
hơn nữa gọi là Vô thượng, xa lìa tà vọng gọi là Chánh, ngộ được chơn lý
nên gọi là Giác. Phát tâm Vô thượng chánh đẳng chánh giác là phát tâm
mong cầu trí giác vô thượng, quả Phật cứu cánh.
1. Ðệ tử : Em, con, nghĩa là theo đạo thầy trò, thời Thầy coi trò như em,
nên dùng theo cách đối với người em và cư xử. Trò thờ Thầy như cha, nên
lấy theo đạo lý con người mà phụng sự Thầy. Thầy trò đối đãi với nhau
nên xưng là “Ðệ tử”. Lại có nghĩa : Giác ngộ sau Phật gọi là em (đệ).
Trí giác ngộ nhờ Phật phát sinh gọi là con (tử). Hai chữ “Ðệ tử”, ở đây
chuyên chỉ cho hàng Thanh Văn. Dẫu biết rầng Phật là Ðạo sư trong ba cõi,
cha lành của bốn loài, thời ai chẳng phải là đệ tử của Phật. Nhưng vì
hàng Thanh Văn là những bậc xuất gia, theo Phật nghe pháp, hiểu biết,
ngộ đạo chứng quả, nhiếp về số chúng tăng giữ gìn ngôi Tam Bảo, làm mô
phạm cho ba cõi, hằng theo hầu Phật châu du giáo hóa khắp nơi. Chắng
phải như hàng tại gia, tuy tin Phật mà còn phụng sự quân thân, hàng Bồ
Tát dù khế hợp Phật đạo, mà lại tùy cơ tùy chỗ ứng hiện giáo hóa không
định, nên trong kinh thường gọi Ðệ tử là riêng chỉ cho hàng Thanh Văn
vậy.
2. Xá Lợi Phất : (Sariputra) Tàu dịch là “Thu tử”, nghĩa là con bà “Thu
Lộ”. Ông là người trí tuệ cao siêu, biệt tài mẫn thiệp. Khi ông còn ở
trong bụng mẹ, đã xui cho mẹ biện luận giỏi hơn người cậu là Cu Si La (Kansthla).
Ðến khi ông lên 8 tuổi đã có tài diễn thuyết, cả 16 nước không ai nghi
luận bằng. Sau ông theo học đạo Phật, mới bảy ngày đã thông hiểu các
Pháp, nên gọi là Trí tuệ đệ nhất.
3. Diệt tận định : (Nirodbasamapatti) cũng gọi Diệt thọ tưởng định :
nghĩa là diệt hết 6 thức tâm vuơng và tâm sở không còn khởi hiện hạnh.
Hàng nhị thừa từ quả thứ ba sắp lên, tạm tưởng nhập Niết bàn thời nhập
định này, thuộc về thánh quả chớ chẳng phải như vô tâm định của ngoại
đạo.
4. Niết Bàn : (Nirvana) cũng gọi là Nê hoàn. Tàu dịch Diệt độ : Nghĩa là
dứt hết phiền não nghiệp chướng vượt khỏi vòng sanh tử. Lại dịch là Viên
tịch : Ðức đầy đủ khắp trần sa là “Viên”, bặt dứt nghiệp chướng khổ lụy,
gọi là “Tịch”. Cũng chỉ cho bản tánh tịch tịnh, rời tất cả pháp sanh
diệt khổ lụy.
6. Mục Kiền Liên : (Mua Dgalyayana) : Tàu dịch : họ Thái Thúc. Ban sơ
ông tu theo ngoại đạo đã lâu mà không công hiệu gì, sau nhờ ông Xá Lợi
Phất thuật lại bài kệ Nhân duyên cho ông nghe, liền tỏ ngộ : theo Phật
tu hành chứng quả Thanh Văn, đặng phép Thần thông bậc nhất.
6. Chúng sanh cấu : Các tâm chấp ngã, chấp có chúng sanh. Trên bản thể
chơn pháp không có chúng sanh, nếu chấp có chúng sanh thành nhơ chơn
pháp, nếu ngộ được chơn pháp không có chúng sanh, thời cái nhơ chấp
trước kia không còn nữa.
7. Giác quán : Cũng gọi là Tầm Từ : Suy nghĩ bằng cách tâm niệm vội vàng
thô động gọi là giác. Suy nghĩ chín chắn bằng tâm nhỏ nhiệm gọi là quán.
Hai món này làm chướng ngại rối loạn cho tâm định, lại làm nguyên nhân
phát khởi ra lời nói năng. Nếu lìa Giác Quán thì không còn lời nói năng.
8. Ngã sở : Ngã : Ta, là lối ngoại đạo, phàm phu chấp chính thân ta có
một chủ tể hằng còn, hay ngoài thân có đấng chủ tể thường còn cùng khắp,
thọ dụng tất cả và hay sanh vạn vật. Ngã sỡ : vật sở hữu, phụ thuộc của
Ngã (ta), ngã là chủ của vạn vật, vạn vật là sở hữu của ngã. Ðây là do
tính chấp có ngã mới có ngã sở.
9. Thực tế : Cùng cực thật lý của bản thể vũ trụ, Pháp tánh chơn như.
10. Sáu trần : Sắc, thinh, hương, vị, xúc, pháp.
11. Không, Vô tướng. Vô tác : Gọi là tam không. Ba môn này đều nói về Lý
Không, cũng gọi là Tam tam muội.
1) Không tam muội : Quán các pháp từ nhơn duyên sanh, không có ngã và
ngã sở.
2) Vô tướng tam muội : Xa lìa những tướng Sắc, Thinh, Hương, Vị, Xúc và
tướng Nam, tướng Nữ.
3) Vô tác tam muội : Ðối với các pháp xả hết tâm mong muốn, không còn sự
tạo tác
12. Ðại Ca Diếp : Tàu dịch là Ẩm Quang, nghĩa là hào quang chói sáng
trùm hết các ánh sáng khác. Nguyên kiếp trước ông chung đậu vàng với
người ta và ra công thiếp tượng Phật, nhờ công đức ấy, nên đời đời cảm
đặng cái báo thân sắc vàng ánh chóí. Khi gặp Ðức Phật ra đời giáo hóa,
ông nguyện theo tu hành, sau lãnh thọ đặng chánh pháp. Trong hàng Ðại đệ
tử, ông là đức hạnh bực nhất, cũng là khổ hạnh bực nhứt nữa.
13. Như trí chứng : Tức là khi Thật trí chứng chơn lý thành tựu đạo quả,
toàn thân nhẹ nhàng an vui mà không sanh đắm nhiễm ; ý nói thân chạm
lánh các vật tốt, xấu, êm ấm v.v... cũng không có cảm thọ mê đắm như trí
chứng vậy.
14. Bát tà : 1. Tà kiến, 2. Tà tư duy, 3. Tà ngữ, 4. Tà nghiệp, 5. Tà
mạng, 6. Tà phương tiện, 7. Tà niệm: 8. Tà định. Trái với Bát chánh đạo
thời gọi là Bát tà.
15. Bát giải thoát : Cũng là bát bội xả. Nghĩa là tám pháp thiền định
này có công năng xa lìa, trãi bỏ tất cả phiền não được giải thoát những
sự triền phược trong ba cõi.
1) Nội hữu sắc tướng ngoại quán sắc : Vì muốn diệt trừ lòng tham đắm,
người tu hành trước phải quán thân mình là vật nhơ nhớp, nhưng vì còn
lòng tham đối với thân người, nên cũng phải quán cái thân ngưòi khác
cũng như thế.
2) Nội vô sắc tướng ngoại quán sắc : Mới diệt được sắc tướng trong thân
nhưng lòng tham dục đối với người ở cõi Dục khó đoạn hết, nên cũng còn
quán tướng người khác bất tịnh.
3) Tịnh bội xả thân tác chứng : Ðến đây không còn tham trước tướng bất
tịnh ở ngoài, chỉ ở trong cảnh định luyện tập tâm sắc quang minh trong
suốt (Tịnh Bội xả). Tâm đã sáng suốt thì vui càng tăng trưởng đầy khắp
trong thân (thân bội xả).
4) Hư không xứ bội xả : Người tu hành diệt được lòng tham muốn sắc thân
bất tịnh của mình và của người, được nhứt tâm duyên “Không” cùng với
“Không” tương ứng, tức nhập được định “Vô biên hư không xứ”.
5) Thức xứ bội xả : Do xả Hư không xứ định, nhứt tâm duyên thức. Lúc
nhập định này, tức quán định, nhàm chán không ưa đắm nữa.
6) Vô sở hữu xứ bội xả : Do xả thức xứ, nhứt tâm duyên Vô sở hữu xứ. Lúc
nhập định này, tức quán định y nơi năm uẩn đều không thật nên không còn
ái trước nữa.
7) Phi hữu tưởng, Phi vô tưởng xứ bội xả : Do xả vô sở hữu xứ định, nhứt
tâm duyên phi hữu tưởng, phi vô tưởng. Lúc nhập định này, y nơi năm uẩn
đều không thật, nên tâm sanh nhàm chán.
8) Diệt thọ tưởng bội xả : Vì nhàm chán cái tâm tán loạn nên nhập định
cho diệt hẳn tâm ấy đi. Khi đắc định cả rồi thì thành ra tám đạo giải
thoát nên gọi là Bát giải.
16. Ðịnh ý : Tức tịnh tâm. Tu thiền định xa lìa ý tán loạn.
17. Thanh Văn : Hàng đệ tử Tiểu thừa y theo chánh giáo của Phật dạy, tu
tập pháp Tứ đế, đoạn Kiến hoặc và Tư hoặc, chứng chánh quả. Có 4 bực:
1) Tu đà hoàn (Dự lưu quả), 2. Từ đà hàm (Nhứt lai quả), 3. A na hàm
(Bất lai quả), 4. A la hán (Vô sanh quả).
18. Bích Chi Phật : Thuộc về trung thừa có 2 hạng :
1) Ðộc Giác : ra đời không gặp đặng Phật và giáo pháp, do căn lành sẵn
có, ngó thấy cảnh tang thương, hoa tàn, lá úa v.v... ngộ lý vô thường,
phát tâm xuất ly dục trần, tự tu tập pháp vô thường quán, chứng quả vô
sanh khỏi vòng sanh tử trong tam giới ;
2) Duyên Giác : Ra đời gặp Phật và giáo pháp, tu tập theo phép quán 12
nhơn duyên chứng quả vô sanh (Ðồng bực A La Hán của Thanh Văn).
19. Tu Bồ Ðề : (Shabuti) Tàu dịch là Không Sanh. Bực Ðại A La Hán tỏ ngộ
lý chơn không, bực nhứt trong hàng Thanh Văn.
20. Ngũ nghịch : 1) Giết cha ; 2) Giết mẹ ; 3) Giết A La Hán ; 4)Phá hòa
hợp của chúng Tăng ; 5) Làm cho thân Phật chảy máu.
21. Tứ Ðế :
1) Khổ đế : tất cả cảnh khổ trong ba cõi như sanh, già, bịnh, chết
v.v...
2) Tập đế : Nguyên nhân tất cả cảnh khổ, tức phiền não tham, sân, si
v.v. chứa nhóm kết thành.
3) Diệt đế : Tịch diệt Niết bàn ; dứt hết phiền não nguyên nhân thống
khổ, khỏi hẳn sanh tử an vui vắng lặng.
4) Ðạo đế : Các Thánh đạo, những phương pháp tu hành để đoạn phiền não,
chứng Thánh quả.
22. Lục sư ngoại đạo : Sáu ông Thầy chủ trương học thuyết ngoại đạo :
1) Phú Lan Na, chủ trương thuyết đoạn diệt ;
2) Mạt Già Lê, chủ trương thuyết tự nhiên sinh ;
3) San Xà Gia, chủ trương thuyết không tu hành ;
4) A Kỳ Ða, chủ trương khổ hạnh ;
5) Ca Na, chủ trương thuyết ngụy blện ;
6) Ni Càn Ðà, chủ trương thuyết định mạng, tức Ấn Ðộ giáo bây giờ.
23. Vô tránh tam muội : Là môn chánh định cao siêu hơn hết trong các môn
chánh định của hàng Thanh Văn. Môn định này do vì liễu ngộ lý không, nên
bỉ, ngã đều quên, không làm tổn não chúng sanh, lại hay khiến chúng sanh
không khởi phiền não.
24. Ba đường ác : Ðia ngục, Ngạ quỉ, Súc sanh.
25. Phú Lâu Na Di Ða La Ni Tử : (Purnamaitrayaniputra) Tàu dịch là Mãn
Từ Tử, nghĩa là con của ông Mãn (cha) bà Tữ (mẹ). ông có tài thuyết pháp
bực nhứt trong hàng Thanh Văn.
26. Ma Ha Ca Chiên Diên : (Maha Katyayana) Tàu dịch Văn Sức, nghĩa là
nói năng diu dàng, biện luận rành rẽ. Ông là người có biện tài bực nhứt
trong hàng Tỳ kheo.
27. Vô thường : Tất cả pháp trong đời sanh diệt dời đổi phút chốc không
dừng gọi là Vô thường. Trong Trí Ðộ Luận về quyển 23 nói : “Tất cả pháp
hữu vi đều vô thường vì chập chập sanh diệt, vì thuộc nhơn duyên vậy”.
28. Khổ : Những việc bức não thân tâm gọi là khổ, như sanh, già, bịnh,
chết v.v...
29. Không : Các pháp do nhân duyên sanh ra, tìm xét cùng tột không có
thật thể, nên gọi là không.
30. Vô ngã : Thân thể chỉ do ngũ uẩn giả hợp không có chủ tể thường
nhứt. Các pháp đều do nhân duyên sanh cũng không có ngã thể thường nhứt.
Trong kinh Kim Cang nói : người thông suốt được pháp vô ngã, Như Lai gọi
là Chơn Bồ Tát.
31. Tịch diệt : Tiếng Phạn gọi là Niết Bàn. Lý thể tịch tịnh lìa tất cả
tướng gọi là Tịch Diệt.
32. Thật tướng : Tướng chân thật không giả dối, tức là chỉ cho bản thể
vạn hữu trong vũ trụ. Bản thể ấy có khi gọi là Pháp tánh, Chơn như hay
Thật tướng. Danh từ tuy khác mà thể là một.
33. A Na Luật : (Aniruddha) cũng gọi A Nậu Lầu Ðà. Tàu dịch là Như ý.
Nghĩa là kiếp trước ông có cúng dường một vị Phật Bích Chi, nên đời đời
cảm đặng quả báo phú túc, chỗ cầu đều mãn nguyện. Khi ông mới nhập đạo,
tánh hay ưa ngủ, bị Phật quở trách ông tự hổ, tinh tấn tu tập thức luôn
bảy ngày đêm đến nỗì hai mắt không thấy đường, nhờ Phật dạy tu pháp “Kim
cang tam muội” nên sau ông đặng Thiên nhãn bực nhứt.
34. A Ma Lặc : Thứ trái cây hình giống trái Binh Lang (trái cau) ăn nó
trừ được bịnh phong lãnh.
35. Ngũ thông : 1. Thiên nhãn thông, 2. Thiên nhĩ thông, 3. Tha tâm
thông, 4. Túc mạng thông, 5. Thần túc thông.
36. Chơn thiên nhãn : Là mắt của Phật, Phật hằng ở trong định, vạn tượng
đều hiện trước mắt, chưa từng không thấy, mà chưa từng có thấy, nên nói
không có hai tướng.
37. Ưu Ba Ly : (Upali) Tàu dịch là Cận Chấp, nghĩa là nói lúc Phật làm
Thái tử, ngài Ưu Ba Ly làm quan đại thần: thân cận giúp cho Thái tử, sau
theo Phật xuất gia, chứng quả A La Hán, ngài là bực giữ luật thứ nhứt.
38. Nhạo thuyết biện tài : Bồ Tát do nội trí phát sáng hay tùy thuận căn
tánh chúng sanh ưa nghe pháp mà diễn nói một cách viên dung vô ngại.
39. La Hầu La : (Rahula) Tàu dịch là Phú Chướng, nghĩa là bị ngăn chướng
ở trong thai mẹ 6 năm mới sanh ra, ông là con của Phật Thích Ca. Khi bà
Da Du Ðà La sanh ông ra, nhằm lúc thần A tu la lấy tay che khuất mặt
trời, vì thế nên dặt tên ông là La Hầu La. Trong kinh Nhân Duyên nói :
Trong 10 người đệ tử lớn của Phật, ông La Hầu La là mật hạnh bực nhứt.
Ðến hội Pháp Hoa, ông được thọ ký sau sẽ thành Phật hiệu là “Ðạo thất
Bảo Hoa Như Lai”.
40. Chuyển Luân Vương : có bốn : 1. Thiết Luân Vương cai trị một châu
thiên hạ; 2. Ðồng Luân Vương cai trị 2 châu thiên hạ; 3. Ngân Luân Vương
cai trị 3 châu thiên hạ; 4. Kim Luân Vương (cai trị 4 châu thiên hạ). Vì
phước nghiệp đời trước, nên khi làm vua, có xe báu tự nhiên, hoặc bằng
sắt, đồng, bạc, vàng hiện ra, vua ngồi xe đó đi tuần hay dẹp giặc trong
cõi mình cai trị nên gọi là Chuyển Luân Thánh Vương.
41. Hữu vi : Các pháp có tạo tác sanh diệt, tức là chỉ tất cả hiện tượng
biến thiên trong vũ trụ.
42. Vô vi : Vi là thi vi tạo tác, vô vi là cái không có thi vi tạo tác
lại không bị bốn tướng Sanh, Trụ, Dị, Diệt cai quản, tức là bản thể chơn
lý.
43. Sáu mươi hai món kiến chấp : Ðối với pháp ngũ ấm (sắc, thọ, tưởng,
hành, thức) mỗi ấm phái ngoại đạo khởi 4 món kiến chấp sai lầm : 1) Chấp
sắc lớn ngã nhỏ, ngã ở trong sắc ; 2) Chấp ngã lớn sắc nhỏ, sắc ở trong
ngã ; 3) Ngoài sắc chấp ngã riêng ; 4) Ngã tức là Sắc. Sắc ấm như thế
thì các ấm kia cũng thế, cộng thành 20 kiến, trải ba đời nhơn thành 60
kiến, thêm hai phần căn bản là Ðoạn kiến và Thường kiến, thành 62 món tà
kiến. Vì rừng kiến chấp sai lầm ấy, nên người đời không chừa một tội lỗi
nào mà không làm.
44. Ngu đạo : Năm đường : Trờí, người, ngạ quỉ, súc sanh, địa ngục.
45. Ngũ nhãn :
1) Nhục nhãn : Mắt thịt thấy gần không thấy xa, thấy ngoài không thấv
trong, vì bị sắc chất ngăn ngại ;
2) Thiên nhãn : Mất của chư Thiên nhơn tu thiền định mà thành. Mắt này
có thể thấy tất cả xa gần, trước sau, trên dưới, ngày đêm, vì không có
sắc chất làm ngăn ngại ;
3) Huệ nhãn : mắt của hàng nhị thừa (Thanh Văn, Duyên Giác) quán thấy
tất cả đều không ;
4) Pháp nhãn : mắt của Bố Tát. Bồ Tát vì độ sanh dùng Pháp nhãn thanh
tịnh quán khắp tất cả các pháp và tất cả chúng sanh đem những món phương
tiện dạy dỗ khiến họ tu chứng ;
5) Phật nhãn : Mắt của Phật, do trí tuệ viên mãn cứu cánh của Phật có đủ
bốn con mắt trước nhưng có phán đặc biệt hơn, như : Người thấy rất xa,
Phật lại thấy rất gần, người thấy tối tăm, Phật lại thấy sáng, cho đến
không việc gì mà Ngài không thấy, không biết, không nghe, không cần để ý
mà đều thấy nghe tất cả.
46. Ngũ căn : 1. Tín căn ; 2.Tấn căn ; 3. Niệm căn ; 4. Ðịnh căn ; 5.
Huệ căn đã giải nơi 2 phẩm trong phần 37 phẩm trợ đạo số 26).
47. Ngũ lực : Tức tu năm căn trên được tăng trưởng có thế lực phá trừ 5
chướng :
1) Tín lực : tín căn tăng trưởng, phá các lòng tin sai lầm mù quáng;
2) Tấn lực : tinh tấn căn tăng trưởng phá được tính lười biếng của thân
tâm; 3) Niệm lực : niệm căn tăng trưởng phá được các niệm sai lầm tà vạy
;
4) Ðịnh lực : định căn tăng trưởng phá được các tư tưởng loạn dộng ;
5) Huệ lực : huệ căn tăng trưởng phá được các sự mê lầm trong 3 cõi.
48. Tạp ác : Các việc không lành của tâm tạp nhiễm gây tạo. Hai chữ tạp
ác đây, ý nói, dù làm mọi việc phước thiện mà tâm tạp nhiễm tán loạn
cũng gọi là tạp ác. Chỉ dứt trừ vọng tưởng đến đạo lý cứu cánh Niết Bàn
mới gọi là lìa các tạp ác.
49. Vô thượng Bồ đề : Tức trí giác tuyệt đối, cũng như chữ Vô thượng
Chánh đẳng Chánh giác, có giải ở trước.
50. A Nan : Nói đủ A Nan Ðà (Anada). Tàu dịch là Khánh Hỷ, ông là con
chú bác với Phật Thích Ca, học rộng. nhớ nhiều là bực đa văn thứ nhứt
trong hàng Thanh Văn đệ tử.
51. Kim cang : Một chất rất cứng chắc không chi phá vỡ nó được, mà nó
lại hay phá vỡ các thứ cứng
52. Pháp thân : Có 3 thứ :
1) Pháp Hóa sanh thân, tức là thân Kim cang;
2) Ngũ phần pháp thân (đã giải nơi phẩm 2) ;
3) Thật tướng của các pháp,
đồng hợp thành thân Phật.
53. Tư dục thân : Thân hình do tư tưởng ái dục đợi duyên hòa hiệp sanh ở
trong 3 cõi.
54. Vô lậu : Không còn rơi lọt, tức từ các bực Thánh trong hàng Thanh
Văn. Bồ Tát tu hành đã dứt hết phiền não, tự tâm thanh tịnh giải thoát,
không còn nghiệp chướng rơi lọt vào trong ba cõi sanh tử nữa nên gọi là
vô lậu.
55. Năm món trược :
1) Kiếp trược : thời gian biến đổi không ngừng có đủ 4 món trược dưới
đây :
2) Kiến trược : sự thấy biết sai lầm, tin nhận tà vạy, chính là những
món “Lợi sử” vậy.
3) Phiền não trược : tham sân lững lẫy, si mê điên đảo v.v... chính là
những món “Ðộn sử’ vậy.
4) Chúng sanh trược : sanh tử, tử sanh nối luôn không dứt.
5) Mạng trược : thọ mạng ngắn ngủi.
56. Bổn duyên : Do lai duyên sự của mình.
1.Bồ tát: Nói đủ là Bồ Ðề Tát Đỏa [Bodhisatra] Tàu dịch là Giác hữu
tình, nghĩa là tự mình đã giác ngộ, lại hay giác ngộ cho chúng sanh.
Bồ Tát có 3 bực :
A) Những người mới phát tâm tu hành cầu pháp Ðại thừa, tu hạnh Bồ Tát,
là Bồ Tát mới phát tâm.
B) Những người học đạo Ðại thừa đã lâu đời, chứng đặng bực Thập Trụ,
Thập Hạnh, Thập Hướng cho đến Thập Ðịa là bực Bồ Tát tu lâu.
C) Bồ Tát chứng bực Ðẳng giác (kề Phật gọi là Bổ xứ Bồ Tát).
2. Di Lặc : (Maitreya) Tàu dịch là Từ Thị, là họ, tên là A Dật Đa. Ngài
tu hạnh từ tâm không ai sánh bằng, sau sẽ ra đời nối Đức Phật Thích Ca
mà thuyết pháp độ sanh gọi là Bổ xứ Bồ Tát.
3. Bất thối chuyển : Theo Ðại thừa pháp tướng có 3 bực :
1) Vị bất thối : Từ khi phát tâm tin chắc lý Ðại thừa, trải muôn kiếp tu
nhơn vào bực Thập trụ rồi không còn thối đọa trong đường sanh tử nữa.
2) Hạnh bất thối : Ðã vào bực Sơ Ðịa, nơi hạnh lợi tha không còn lui
sụt.
3) Niệm bất thối : từ bực Bát địa nhẫn lên đặng Diệu trí vô công dụng,
mỗi niệm mỗi niệm thẳng vào biển quả chơn như, không còn một niệm nào
thối chuyển.
4. Thọ ký : Ðức Phật đối với chúng sanh phát tâm Ðại thừa trao cho lời
ký về sau ở nơi kiếp nào, sẽ thành Phật hiệu là gì, cõi nước tên chi và
trụ thế bao lâu, độ sanh bao nhiêu.
5. Vô sanh : Chơn lý Niết bàn không sanh không diệt.
6. Chánh vị : Tức thật tướng thường trú Niết bàn của Tiểu thừa cũng gọi
là chánh vị; chính là quả vị để tu chứng.
7. Bồ đề tướng : Cái tướng không tướng là tướng Bồ Đề
8. Chướng nguyện : Chơn như đạo lý không có sự mong muốn nên ngăn tất cả
sự nguyện cầu.
9. Bất nhị :Không hai; Ý và Pháp là hai mà Bồ đề là vô tâm ý thì còn có
pháp gì nữa, nên nói là không hai.
10. Các nhập không nhóm : 6 nhập trong và ngoài, tức 6 căn và 6 trần
xung nhập nhau. Tự tánh nó vốn không, nên nói là không nhóm.
11. Quang nghiêm : Là dùng trí tuệ quang minh và phước đức quang minh
trang nghiêm Pháp thân thanh tịnh, gọi là Quang nghiêm.
12. Đồng tử : Chẳng luận là tuổi trẻ mới gọi là Ðồng tử, mà những vị tu
hành từ nhỏ tới già trọn không phạm dâm dục, không mất hạnh thanh tịnh
đều được gọi là Ðồng tử.
13. Ðạo tràng : Là chỗ của đức Phật thành đạo như : tòa Kim Cang; hoặc
chỗ cúng dường đức Phật, chỗ tu tập ngồi thiền, nơi chùa chiền cho đến
những hạnh Pháp tu hành đắc đạo như trực tâm, thâm tâm v.v... cũng gọi
là Ðạo tràng.
14. Ðiều nhu : Ðối trị phiến não làm cho mềm đi.
15. Ða văn : Rộng nghe Phật pháp, y theo chỗ nghe mà thật hành gọi là Ða
văn.
16. Chánh quán : Quán hiệp đúng như lời kinh Phật dạy là chánh quán, nếu
quán khác là tà quán.
17. Nhứt thiết chủng trí : Trí của Phật biết rõ tất cả đúng như thật.
18. Trì Thế Bồ Tát : Là vị Bồ Tát giữ gìn Phật pháp, đem giáo hóa chúng
sanh trong đời.
19. Ba tuần : Tàu dịch là : Ác giả, sát giả tên thứ Ác ma có ác ý, làm
các việc ác, thường muốn làm dứt mất huệ mạng của người tu hành.
20. Kiều Thi Ca : Là họ của trời Ðế Thích, tên là Thích Ðề Hoàn Nhơn.
21. Tu pháp bền chắc : Có 3 pháp bền chắc là ở nơi thân mạng và của cải
đều quên bỏ, mà tu hành theo chánh đạo, sẽ được cái thân bất hoại, mạng
vô cùng, của vô tận, dù cho trái đất cháy tan, kiếp số có cùng tận, mà 3
món ấy đều không tận, nên nói là bền chắc.
22. Chánh sĩ : Tiếng Phạn là Bồ Tát, dịch là Chánh Sĩ, nghĩa là bực cầu
chánh đạo tu hạnh Ðại thừa.
23. Ngũ dục : Năm món làm khởi tâm ham muốn của người: 1) Sắc, 2) Thinh,
3) Hương, 4) Vị, 5) Xúc. Lại có chỗ nói : 1) Của cải, 2) Sắc đẹp, 3)
Uống ăn, 4) Danh dự, 5)Ngủ nghỉ.
24. Vui ba môn giải thoát, không vui phi thời : Ba môn 1)Không, 2)Vô
tướng, 3)Vô tác. Ba thừa đều noi theo tu tập gọi là môn, cởi mở sự ràng
buộc gọi là giải thoát. Tu hành chưa đến chỗ cùng tột, giữa chừng muốn
thủ chứng như hàng Nhị thừa, đó là Phi Thời. Hàng Bồ Tát không muốn như
thế nên nói là không vui phi thời.
25. Trưởng giả tử Thiện Ðức : Là vị trưởng giả có căn lành đầy đủ, cội
đức trồng sâu nên xưng là Thiện Ðức.
26. Pháp thí : Thí có 3 cách :
1) Tài thí : là dùng của cải bố thí cho người;
2) Tâm thí : dùng tâm từ, tâm bình đẳng ban sự vui cho người.
3) Pháp thí : nói pháp độ người làm những việc lợi ích chúng sanh hiện
tại và vị lai.
27. Ngã : Phần tác động chủ tể.
28. Pháp : Phần thể chất, hình tượng, nghĩa lý, vũ trụ.
29. Lục niệm :
1) Niệm Phật : tuởng niệm đấng thực hiện sự thực;
2) Niệm Pháp : tưởng niệm sự thực;
3) Niệm Tăng : tưởng niệm người thực hành sự thực;
4) Niệm Giới : tưởng niệm công đức giới pháp và sự giữ giới;
5) Niệm thí : tưởng niệm sự bố thí;
6) Niệm thiên: tưởng niệm sanh về cõi chư Thiên. Thiên có ba: 1) Tam
giới thiên : cõi Dục, Sắc và Vô Sắc; 2) Tịnh thiên : cảnh giới của Nhị
thừa sanh về. 3) Ðệ nhứt nghĩa thiên : cảnh giới của Bồ Tát sanh về.
30. Sáu pháp hòa kính:
1) Thân hòa kính : Thân nghiệp đồng cung kính nhau.
2) Khẩu hòa kính: Khẩu nghiệp đồng ngợi khen khuyên nhủ nhau.
3) Ý hòa kính : Tâm ý đồng tín mến nhau.
4) Giới hòa kính : Ðồng giữ một giới pháp.
5) Kiến hòa kính : Chỗ hiểu biết đồng giải bày cho nhau.
6) Lợi hòa kính : Ðồng chia các món cúng dường.
31. Nhứt tướng : Thể tánh chơn thật bình đẳng, không có tướng sai khác,
nên gọi là Nhứt tướng.
1. Văn Thù Sư Lợi : (Manjusri) Tàu dịch là Diệu Ðức, nghĩa là đầy đủ ba
đức lớn : 1)Tín, 2)Hạnh, 3)Trí. Ngài chứng đặng thật trí, liễu ngộ Phật
tánh, thông đạt chỗ huyền bí của các pháp, nên đứng đầu trong hàng môn
sanh của Phật.
2. 62 món kiến chấp : Ðã giải ở phẩm III số 43.
3. Tìm nơi tâm hạnh của chúng sanh : Ý nói giải thoát triền phược đồng
một chơn tánh, nên không phải ngoài vọng có chơn, ngoài phàm phu triền
phược mà có chư Phật giải thoát.
4. Vào nơi quá khứ : Ý nói an ủi vị Bồ Tát có bịnh ăn năn lỗi trước,
nhưng không nói lỗi ấy có thật tánh thường còn đi vào nơi quá khứ, vì
muốn phá trừ các tướng chấp thường kia.
5. Chấp ngã : Quan niệm thân tâm là thật.
6. Ngã tưởng : vọng tưởng so đo suy nghĩ cho thân tâm có cái chủ tể
thường còn chơn thật.
7. Chúng sanh tưởng : vọng tưởng cố chấp cho chúng sanh là thực có.
8. Pháp tưởng : Tưởng niệm các pháp do nhơn duyên hợp thành, không tự
chủ, không thật có.
9. Pháp trong và ngoài : Là căn, trần, hay tâm, cảnh.
10. Diệt thọ thủ chứng : Nhập diệt tận định, dứt hết các tâm niệm tư
tưởng xúc, thọ để chứng lấy cảnh Niết bàn an vui. Tức lối cầu chứng của
hàng Nhị thừa, vì thấy cảnh vật phiền tạp, chúng sanh vô số điên đảo khó
bề giáo hóa chuyển đổi được, nên lánh vào cảnh giới an lặng riêng vui.
11. Chấp trong và chấp ngoài : Trong là vọng tưởng, ngoài là các pháp.
Cả hai đều là hư vọng giả dối, nên trọn không chỗ đặng.
12. Ðại bi ái kiến : Là thấy có chúng sanh khổ sanh tâm ái trước, mà
khởi lòng đại bi ra sức tế độ. Ðó là các hàng Bồ Tát quyền thừa chưa dứt
trừ phiền não, còn mê sự mê lý, mà vận lòng từ bi ra cứu độ chúng sanh
nên còn chấp tướng người bị độ, mình hay độ, thường sanh ra tư tưởng
nhàm chán mỏi mệt.
13. Khách trần phiền não : Phiền não tánh cách nó không chơn thật thường
hằng, khi khởi khi diệt, cũng như người khách thường qua lại đó đây,
không phải thường an trú như chủ gia; lại nó như bụi trần thường xao
động luôn, không đứng lặng như hư không, gọi là khách trần phiền não.
14. Không cầu sái thời : Chưa được nhứt thiết trí mà cầu chứng bản thể
trung đạo là cầu sái thời, nếu trái lại là không cầu sái thời.
15. Mười hai duyên khởi : Tức là 12 nhơn duyên phối hợp sanh khởi các
pháp :
1) Vô minh : không rõ được bổn tánh.
2) Hành : Hành nghiệp là những nghiệp lực phiền não trong tâm niệm.
3) Thức : chỉ cho A lại da thức.
4) Danh sắc : các cảm giác tư tưởng về phần tâm và các căn về hình sắc.
5) Lục nhập : Sáu căn nhập với sáu trần.
6) Xúc : Sáu căn xúc đối sáu trần.
7) Thọ : Lãnh nạp những cảnh tốt xấu khổ vui.
8) Ái : Tham mến những vật tốt đẹp.
9) Thủ : Ðắm trước tham cầu những cảnh ngũ trần.
10) Hữu : vì sự tham cầu nên tạo những nghiệp nhân thiện, ác, phải chịu
quả báo trong ba cõi.
11) Sanh : Do nghiệp nhân thiện, ác, nên phải thọ sanh trong sáu đường.
12) Lão tử : Sau khi thọ sanh, thân ngũ ấm lần lần già chết.
16. Vô khởi : Cũng gọi là Vô sanh. Quán các pháp như huyễn như hóa,
không có cái nhơn sanh khởi.
17. Sáu pháp Ba la mật :
1) Bố thí,
2) Trì giới,
3)Nhẫn nhục,
4) Tinh tấn,
5) Thiền định,
6) Trí tuệ.
18. Lậu hoặc : Các phiền não mê lầm làm cho rơi lọt trong 3 cõi.
1. Bất tư nghị : Coi theo nghĩa số 3 ở phẩm I.
2. Hý luận : Những lời biện luận vô nghĩa, không đúng lý như thật. Trong
Trung Luận nói : “Hý luận có 2 cách : 1) Ái luận, nghĩa là : Ðối với tất
cả pháp có tâm chấp đắm; 2) Kiến luận, là đối với tất cả pháp, khởi ra
tri kiến cho là quyết định đúng lý”. Do ái kiến như thế làm mê mờ tâm
tánh, mà sanh ra các thứ ngôn luận bất chánh gọi là hý luận.
3. A tăng kỳ : (Asamkhya) Tàu dịch là vô số, nghĩa là một số rất nhiều
không tính đếm đặng. A tăng kỳ là số đứng đầu trong 10 số lớn : 1) A
tăng kỳ, 2) Vô lượng, 3) Vô biên, 4) Vô đẳng, 5) Bất khả sổ, 6) Bất khả
xưng, 7) Bất khả tư, 8) Bất khả lượng, 9) Bất khả thuyết, 10) Bất khả
thuyết Bất khả thuyết.
4. Hằng hà sa : Cát sông Hằng, dụ cho số rất nhiều không thể lường tính
đặng. Sông Hằng (Gange) là một con sông rất lớn ở nước Thiên Trúc, phát
nguyên từ ao vô nhiệt não ở Hy mã lạp sơn bên Ấn độ chảy ra Ấn Ðộ dương
(Océan Indien). Lòng sông và hai bên bờ có cát rất nhiều và mịn. Ðương
thời đức Phật nói pháp, gặp số gì quá nhiều đều mượn đó mà thí dụ.
5. Do tuần : Có 3 hạng : 1) 40 dặm tàu, 2) 60 dặm, 3) 80 dặm.
6. Ngoan Ðà : Ngoan là con giải. Ðà là một loại cá sấu dài hơn hai
trượng, bốn chân, da nó dùng dể bịt trống.
7. Một kiếp : Nghĩa là một khoảng thời gian rất lâu dài. Một kiếp lớn có
4 kiếp trung, 1 kiếp trung có 20 kiếp nhỏ. Trong một kiếp nhỏ có
16.800.000 năm; một kiếp trung có 16.800.000 x 20 = 336.000.000 năm. Một
kiếp lớn có 336.000.000 x 4 = 1.344.000.000 năm.
8. Thế chúa : Có chỗ chỉ Tứ Thiên Vương, hay là vị Phạm Thiên, hoặc là
vị Ðại Tự Tại Thiên, tức là vị làm chủ trong cõi thế gian.
1. Chúng sanh : Có ba nghĩa :
1) Tất cả loài có sự sống đều gọi là chúng sanh, như các loài động vật
và thực vật, hữu tình và vô tình.
2) Chúng có nghĩa là rất nhiều ; Sanh nghĩa là sanh khởi : do năm ấm,
các duyên hòa hợp thành những vật có sự sống tương tục, gọi là chúng
sanh.
3) Trải qua nhiều phen sống chết luân hồi trong cảnh giới các loài hữu
tình.
2. Ðại thứ năm : Là vật không có. Chỉ có 4 đại : Ðịa, Thủy, Hỏa, Phong.
3. Ấm thứ sáu : Là vật không có. Chỉ có 5 ấm : Sắc, thọ, tưởng, hành,
thức.
4. Tình thứ bảy : Là vật không có, chỉ có sáu căn tình thức cảm giác là
mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý.
5. Nhập thứ 13 : Là vật không có, chỉ có 12 nhập là 6 căn xung nhập 6
trần.
6. Giới thứ 19 : Là vật không có. Chỉ có 18 giới là 6 căn nội giới, 6
trần ngoại giới và 6 thức trung giới.
7. Sắc thân cõi Vô Sắc : Là vật không có. Cõi Vô Sắc chỉ có 4 ấm : Thọ.
tưởng, hành, thức về tâm pháp hợp thành loài hữu tình nơi đó, không có
hình chất như cõi Sắc giới và Dục giới.
8. Thân kiến của Tu đà hoàn : Là việc không có. Tu đà hoàn là quả thứ
nhứt trong 4 quả Thánh của Thanh Văn Tiểu thừa ; Tàu dịch là Dự lưu,
nghĩa là dự vào giòng Thánh. Bực này đã phá được kiến hoặc (sự thấy biết
mê lầm) ở trong 3 cõi, nên không còn quan niệm chấp thân là thật nữa.
9. Sự nhập thai của A na hàm : Là việc không có. A na hàm là quả thứ ba
của Thanh Văn. Tàu dịch là Bất lai, nghĩa là bực này tu hành đã dứt hết
chín phẩm tư hoặc (tư tưởng sai lầm) ở Dục giới, nên không còn thọ sanh
trở lại cõi Dục nữa.
10. Tam độc của A la hán : Là việc không có. A la hán là quả thứ tư
trong 4 quả Thanh Văn, Tàu dịch là Vô sanh. Bực này đã dứt hết phiền não
mê lầm trong 3 cõi, nên không còn 3 thứ độc : Tham, Sân, Si nữa.
11. Hơi thở ra vào của người nhập Diệt tận định : Là việc không có. Vì
người nhập Diệt tận định đã dứt hết hiện hành của 6 thức trước, nên
không còn thở nữa.
12. Thạch nữ : Là người nữ không có sanh con. Nói con của Thạch nữ là
thí dụ cho việc không có, cũng như nói lông rùa sừng thỏ.
13. Kiết sử : Các thứ phiền não ràng buộc thân tâm kết thành quả khổ gọi
là kiết; đeo đuổi xui dục chúng sanh không ra khỏỉ sanh tử gọi là sử.
Kiết có 9 món :
1) Ái kiết : say đắm cảnh ngũ dục không rời.
2) Nhuế kiết : giận dữ bất bình đối với nghịch cảnh.
3) Mạn kiết : kiêu căng ngạo nghễ.
4) Vô minh kiết : ngu si mờ ám đối với lẽ chơn chánh.
5) Kiến kiết : tà kiến không tin nhơn quả.
6) Thủ kiết : vọng chấp sự hiểu biết không chơn chánh, và giới pháp sai
lầm, làm lắm điều ác.
7) Nghi kiết : dụ dự không tin chơn lý, không tu hành theo hạnh chơn lý,
làm nhiều điều không chơn chánh.
8) Tật kiết : ghen ghét những bậc hiền đức.
9) Xan kiết : keo sẻn không chịu bố thí, lại làm nhiều điều ác.
Chín điều này ràng buộc chúng sanh trong đường sanh tử, vì nó khiến
chúng sanh gây nhiều tội lỗi.
Sử có 10 món, tức là 5 món Ðộn sử và 5 Lợi sử.
5 món Ðộn sử : 1) Tham dục sử, 2) Sân nhuế sử, 3) Vô minh sử, 4) Mạn sử,
5) Nghi sử.
5 món Lợi sử : 1) Thân kiến sử, 2) Biên kiến sử, 3) Tà kiến sử, 4) Kiến
thủ sử, 5) Giới thủ sử.
Ðộn sử do sự chấp đắm mà có. Lợi sử do sự nhận thức sai lầm mà có. Cả
hai đều gây nên phiền não xúi dục chúng sanh tạo nghiệp không ra khỏi ba
cõi sanh tử.
14. Không trụ : Là dịch nghĩa của danh từ : “Vô trụ”. Các pháp toàn
không có tự tánh, nên không có chỗ trụ trước, chỉ tùy theo duyên mà sanh
khởi, nên gọi là vô trụ. Do vô trụ không có chỗ trụ trước, nên chẳng
phải có, chẳng phải không; vì chẳng phải có, không, nên mới làm được cái
gốc cho hiện tượng có, không của vạn hữu. Theo ý Ngài Duệ Công thì vô
trụ tức là thật tướng, thật tướng tức là tánh không, chỉ là khác tên mà
thôi.
15. Kiết tập : Tập khí phiền não kiết sử.
16. Kỳ cựu : Bực tuổi tác lão thành.
17. Tăng thượng mạn : Tự mình chứa đặng những pháp tăng thượng của bực
thánh, chưa chứng quả thánh mà tự xưng là đã đặng chứng, khởi lòng ngã
mạn, nên gọi là tăng thượng mạn.
18. Ba thừa : Thanh Văn, Duyên Giác, Bồ Tát.
19. Chiêm bặc : Tàu dịch là Kim sắc hoa thọ, hay huỳnh hoa thọ : nghĩa
là cây hoa sắc vàng, có mùi hương bay rất xa.
1. Phật đạo : Tiếng Phạn là Phật đà Bồ đề, nghĩa là đạo giác ngộ như
thật. Lại chỉ tất cả cáe điều phước huệ thanh tịnh thuần thiện của Phật
đã thành tựu viên mãn, đều gọi là Phật đạo.
2. Phi đạo : Chẳng phải Phật đạo, nghĩa là những phiền não tạp nhiễm,
tập nghiệp của tất cả chúng sanh trong ba cõi, ba đời và đạo pháp của
Nhị thừa đều chẳng phải Phật đạo. Nhưng nếu thông đạt Phật đạo thì phi
đạo toàn là Phật đạo. Tỷ như thật hành các việc trong đời, mà không sa
mắc vào đời, cho đến thật hành hiện nhập Niết Bàn của Nhị thừa, mà chẳng
dứt sự sanh tử, độ sanh. Ðó là ở nơi phi đạo mà tự tại siêu xuất phi
đạo, nên tức nơi phi đạo mà thông đạt Phật đạo.
3. Năm tội vô gián : 1) Giết cha, 2) Giết mẹ, 3) Giết A La Hán, 4) Phá
hòa hiệp của chúng Tăng, 5) Làm cho thân Phật ra máu. Người tạo ra năm
tội này, phải đọa vào đia ngục Vô gián (A tỳ), chịu các sự khổ bức,
không khi nào hở dứt, nên gọi là Vô gián.
4. Như cầu, đò : ý nói rất khiêm nhượng hạ mình, nghĩa là dù bị ngườl
đời lấn lướt khinh khi, nhưng vẫn nhẫn chịu không khinh mạn lại, cũng
như cầu đò cứ chịu họ dày đạp qua lại.
5. Tà tế, Chánh tế : Ngoại đạo gọi là tà tế, ví như chỗ hiểm nạn dối gạt
người. Phật đạo gọi là chánh tế, ví như chỗ bến đò có thể đưa người qua
được.
6. Bốn món điên đảo :
1) Sự vật trong thế gian là vô thường mà chấp là thường,
2) Ngũ dục lạc, không phải vui mà chấp là vui,
3) Thân này không phải ta mà chấp là ta,
4) Thân này nhơ nhớp mà chấp là sạch.
Ðây là 4 món chấp của phàm phu.
7. Bảy chỗ thức :
1) Sơ thiền,
2) Nhị thiền,
3) Tam thiền,
4) Tứ thiền.
5) Vô biên xứ thiền,
6) Thức biên xứ thiền,
7) Vô sở hữu xứ thiền,
là bảy cảnh giới không có thống khổ bức não, thần thức được an trú. Trừ
cõi Vô tưởng và cõi Phi phi tưởng không kể, là vì cõi này tâm tưởng quá
vi tế, muội lược, tư niệm không rõ ràng.
8. Tám pháp tà : Ðã giải ở phẩm III số 14.
9. Chín món não :
Về quá khứ ai quấy nhiễu mình, quấy nhiễu thân thích mình, thì sanh não,
ai khen ngợi kẻ oán của mình, mình cũng sanh não. Quá khứ như thế thì
hiện tại và vị lai cũng thế, nên gọi là chín chỗ não.
10. Năm căn : Mắt, tai, mũi, lưỡi, thân.
11. Trí độ :
Một độ trong 6 độ, nghĩa là trí tuệ viên mãn hay vượt qua biển sanh tử
đến bờ Niết bàn rốt ráo.
12. Pháp hỷ : Nghe pháp lãnh hội được, sanh lòng vui mừng gọi là pháp
hỷ.
13. Trần lao : Trần là nhiễm ô, nghĩa là các thứ tà kiến phiền não hay
làm nhiễm ô chơn tánh. Lao là nhọc nhằn, nghĩa là các tà kiến phiền não
làm cho chúng sanh trôi lăn mệt nhọc trong đường sanh tử.
14. Ðạo phẩm : Tức phương pháp giúp người tu hành, thành tựu đạo quả Bồ
đề, như 37 phẩm trợ đạo v v
15. Các độ : 6 độ, 10 độ.
16. Tổng trì : Gồm nhiếp các pháp.
17. Giác ý : ý niệm giác sát cho tâm điều hòa thích trung, không cao
không thấp, không phóng tán, không hôn trầm.
18. Bát giải : Tức Bát giải thoát đã giải ở phẩm III số 14.
19. Bảy thứ tịnh hoa :
1) Giới tịnh : động tác của thân, khẩu ý thanh tịnh;
2) Tâm tịnh : tâm thanh tịnh không còn nhiễm trước;
3) Kiến tịnh : thấy được chơn tánh các pháp không còn khởi vọng chấp;
4) Ðộ nghi tịnh : Hiểu biết thấu đáo không còn ngờ vực;
5) Phân biệt đạo tịnh : Phân biệt rõ ràng tà đạo, chánh đạo;
6) Hành đoạn tri kiến tịnh : Tri kiến thật, hành thiện pháp, các ác pháp
bị đoạn trừ, được thanh tịnh sáng suốt;
7) Niết Bàn tịnh : Chứng được Niết Bàn xa lìa mọi cấu nhiễm.
20. Ngũ thông : Lục thông trừ Lậu tận thông. Ðã giải nơi phẩm II số 24.
21. Bát chánh : Giải ở phẩm II số 26 trong mục 37 phẩm trợ đạo phần sau.
22. Thượng phục : Ðồ y phục quí đẹp. Ðoạn này, ý nól lấy sự hổ thẹn để
ngăn ngừa lỗi quấy, cũng như đồ y phục che được gió lạnh vậy.
23. Bảy của báu :
1) Tín, 2) Giới, 3) Văn, 4)Xả, 5)Tuệ, 6) Tàm, 7) Quý.
Do tin pháp lành nên mới giữ giới. Do giữ giới thì ngăn được các việc
ác, việc ác đã dứt, việc lành mới tinh tấn làm thêm. Nhưng tinh tấn làm
việc lành cốt do sự học rộng nghe nhiều. Có nghe nhiều đạo pháp, thì tâm
niệm mới xả bỏ không còn chấp trước: Do xả bỏ nên trí tuệ phát sanh. Còn
tàm và quý cũng như hai người phụ lực để thành tựu 5 pháp trên.
24. Bốn thứ ma :
1) Phiền não ma : tham. sân, si v .v. . . hay làm não hại thân tâm.
2) Ấm ma : sắc, thọ, tưởng, hành, thức, 5 ấm đó thường sanh các thứ khổ
não.
3) Tử ma : chết hay đoạn tuyệt mạng căn của người.
4) Thiên ma : Ma Vương ở trên từng trời Tha hóa tự tại thứ 6 của Dục
giới, hay làm hại mất việc phúc thiện của người đời.
Chú thích của phẩm IX
1. Pháp môn không hai : “Không hai” là lý thể chơn thật duy nhứt, ly
tướng vắng lặng như như bĩnh đẳng, không có kia, đây, sai khác. Pháp môn
: là pháp tắc khuôn mẫu của Phật đạo, các bực Hiền Thánh đều nương theo
đó mà nhập đạo. Bồ tát ngộ vào lý nhứt thật bình đẳng, gọi là vào “pháp
môn không hai”.
2. Thọ, không thọ : Thọ là có xúc đối lãnh thọ chấp tướng thuộc hữu lậu.
Không thọ là không lãnh thọ chấp tướng thuộc vô lậu.
3. Một tướng, không tướng : Một tướng là đối với 2, 3 mà nói. Hai, ba,
là những cái sai khác, một là nghĩa không sai khác. Thật tướng của vũ
trụ là một chứ không hai; sở dĩ nói “một” cũng chỉ là mượn mà nói, chứ
thật “một” ấy cũng là tuyệt đối, là không, nên cũng tức là không tướng.
Nhưng nếu nghe nói “một” nói “không” mà không biết là lời nói để phá
chấp hai, chấp có, trở lại chấp có một tướng cũng thành ra hai vậy.
4. Tứ đại khác : Tức là bốn đại : Ðịa, Thủy, Hỏa, Phong khác với hư
không, vì 4 đại có chất ngại, hư không không chất ngại nên khác nhau.
5. Làm phước : Làm những công hạnh phước thiện trong cõi dục.
6. Làm tội : Làm 10 nghiệp chắng lành. Thân có ba nghiệp chẳng lành :
Sát sanh, trộm cắp, tà dâm ; Miệng có 4 : Nói dối, nói thêu dệt, nói lời
chia rẽ, nói lời thô ác ; ý có 3 : Tham lam bỏn sẻn, hờn giận ganh ghét,
si mê tà kiến.
7. Làm bất động : Tu những hạnh nghiệp thiền định theo cõi trời Sắc và
Vô Sắc giới.
Chú thích của phẩm X
1. Trưởng giả chủ : Vị trưởng giả này được công chúng suy tôn làm chủ tể
quản trị trong nuớc. Theo ngài Tăng Triệu giải : vì ở thời kỳ đó trong
nước không có vua chúa, nên 500 vị trưởng giả kia mới suy tôn ông Nguyệt
Cái làm chủ trong nước, nên gọi là Trưởng giả chủ.
Chú thích của phẩm XI
1. Nhứt Sanh bổ xứ : Bồ Tát chứng bực Ðẳng giác rồi, chỉ còn một thời kỳ
nữa là bổ xứ thành Phật. Như Bồ Tát Di Lặc hiện còn ở cung Ðâu Suất một
thời kỳ nữa sẽ bổ xứ thành Phật độ sanh nơi cõi Ta Bà nầy vậy.
2. Tam miệu tam Phật đà : Tàu dịch là Chánh biến giác. Trí liễu đạt thật
tướng các pháp gọi là “Chánh”; hiểu biết cùng khắp các pháp sai biệt gọi
là “Biến”; ra khỏi mộng sanh tử gọi là “Giác”.
3. Ða Ðà A Dà Ðộ : Tàu dịch là Như Lai. Tự thể pháp thân chẳng động
chẳng dời là Như. Trí quang chiếu khắp, bi tâm độ sanh là Lai.
4. Phật đà : Tàu dịch là Giác; Giác ngộ cứu cánh chân lý tuyệt đối
5. Ấm, giới, nhập : 5 ấm, 18 giới, 12 nhập.
6. Trí tuệ thật tướng vô niệm : Trí tuệ chứng thật tướng, lìa tất cả
vọng niệm.
7. Nhạo thuyết biện tài : Ðã giải nơi phẩm III số 38.
8. Chánh pháp vị : Quả vị chứng đắc đạo lý vô vi (Niết Bàn).
Chú thích của phẩm XII
1. A Súc Phật : Tàu dịch là Bất Ðộng. Phật Bất Ðộng nghĩa là Pháp thân
chẳng sanh, chẳng diệt, không tới không lui. Như nói “Không” chẳng phải
thuộc “ngoan không”, như nói “Có” cũng chẳng phải sắc tướng, ở nơi Chánh
Giác chẳng tăng thêm, ở nơi vô minh cũng chẳng kém thiếu, vắng lặng
thường còn, không hề động chuyển, nên gọi là “Bất Ðộng”.
2. Ba cấu : Cũng gọi là ba độc : Tham, sân-si, phiền não nhiễm ô trong 3
cõi.
3. Ba môn giải thoát - Ba Minh : Ðã giải nơi phẩm IV số 24 và phẩm II số
25.
4. Phước điền : Ruộng phước : Ruộng có nghĩa là sanh trưởng. Ðối các bậc
đáng cúng dường mà cúng dường cung kính, thì sẽ hưởng được nhiều phước
báu, cũng như người nông phu cấy lúa nơi ruộng mẫu, sẽ đưọc cái lợi thu
gặt ở mùa thu. Cho nên hai chữ Phước điền là chỉ cho các bậc đáng cúng
dường làm chỗ cho chúng sanh gieo trồng quả phước.
5. Xưng cúng dường : Bực đầy đủ phước huệ, dứt hết mê lầm tội lỗi, xa
khỏi tất cả khổ lụy, đáng thọ sự cúng dường của tất cả phàm thánh.
6. Chơn tế : Chân lý chắc thật, thể tánh của các pháp.
7. Na-do-tha : Tàu dịch là ức, tức là 100 vạn.
http://www.thuvienhoasen.org/khduyma-00.htm
Phap am
http://suoitumedia1.net/trangphapam1.htm
http://www.tranlich.com/phathoc/
Kinh Kẻ Bần Tiện (Vasalasuttam)
http://www.tranlich.com/phathoc/kinhbantien.htm
KINH VIÊN GIÁC
(THE SUTRA OF COMPLETE ENLIGHTENMENT )
kinhviengiac1
kinhviengiac2
Chuyện Tiền Thân Đức Phật The Jataka Sutra)
Phẩm nữ giới
http://www.tranlich.com/phathoc/nugioi.htm
KINH NIỆM XỨ (Satipatthàna
sutta)
The Four Arousings of Mindfulness
The Four frames of reference
The Four foundations of mindfulness.
http://www.tranlich.com/phathoc/tuniemxu.htm
Kahlil Gibran
http://www.tranlich.com/phathoc/kahlilgibran.htm
Chuyện Tiền Thân Đức Phật The Jataka Sutra)
1) Phẩm nữ giới
http://www.tranlich.com/phathoc/nugioi.htm
NỮ NHÂN 1 |
NỮ NHÂN 2 |
NỮ NHÂN 3
2) Kẻ Ác
http://www.tranlich.com/phathoc/keac.htm
Trung Bộ Kinh
1)
trungbokinh1.htm ( Nikaya 1 thru 4)
2)
trungbokinh2.htm ( Nikaya 5 thru 8)
3) trungbokinh3.htm ( Nikaya
9 thru 12)
6) trungbokinh6.htm ( Nikaya 35 thru 40)
KINH NIỆM XỨ (Satipatthàna sutta)
The Four Arousings of Mindfulness
The Four frames of reference
The Four foundations of mindfulness.
http://www.tranlich.com/phathoc/tuniemxu.htm
Thiền Sư Và Triết Gia
The Monk and the Philosopher:
Jean-Francois Revel, Matthieu Ricard,
http://www.tranlich.com/phathoc/thiensuvatrietgia.htm
YouTube: Video
http://www.youtube.com/profile_videos?user=coongnoo
http://www.youtube.com/profile_videos?user=brainwashchinese
http://www.youtube.com/profile_videos?user=stupidchina1
http://www.youtube.com/profile_videos?user=stupid2china
** Tai sao sai pham cua Cong San qua nghiem trong
http://www.lich-mc.com/81BCND/congnoo/saiphamcongsan1.htm
http://coongnoo.blogspot.com/
** Nguon goc chu nghia Cong San
http://www.lich-mc.com/81BCND/congnoo/nguongoccuachunghiacongsan1.htm
***For All Fallen Heroes In the Past, Now, and In the Future
http://www.lich-mc.com/81BCND/congnoo/allfallenheroes.htm
** Vì sao chúng ta chống đối tất cả các họat động của VC
http://www.lich-mc.com/81BCND/download/visaochongdoivc.htm
Quan Diem, Phong van, Hoi Luan, & Tai
lieu
Video
http://www.youtube.com/profile_videos?user=coongnoo
http://www.youtube.com/profile_videos?user=brainwashchinese
http://www.youtube.com/profile_videos?user=stupidchina1
http://www.youtube.com/profile_videos?user=stupid2china
The Bloody History of Communism
http://www.youtube.com/results?search_query=The+Bloody+History+of+Communism+&search=Search
http://www.youtube.com/results?search_query=communism&search=Search
Home
| 81 BCND |
Freedom4Vietnam
| Vietnamese
Songs | Vietnamese
Students | Our Sponsor
tranlich.com:2082
